طراحی سایت

درس پنجم: ماده چیست؟(2)

درس دریک نگاه:

دانش آموزان ضمن انجام فعالیت ها می آموزند که همه یی مواد جا می گیرند یعنی حجم دارند،حجم مواد را مقایسه مکنند ، با واژه ی جرم و مفهوم آن آشنا می شوند و با ساخت یک ترازوی ساده،جرم مواد را مقایسه می نمایند.

آنچه دانش آموزان در مورد ماده می دانند :

 سال اول: با استفاده از حواس،ویژگی های مواد را مشاهده کرده اند.

سال دوم : مواد را به سه طبقه ی مختلف،یعنی جامد،مایع و گاز ،دسته بندی کرده اند.

هدف ها : انتظار می رود در فرایند آموزش این درس،دانش آموزان به هدف های زیر برسد:

دانستنی ها و مهارت ها:

1-     با انجام فعالیت،مواد را از نظر حجم طبقه بندی کند.

2-     با انجام فعالیت، مواد را از نظر جرم طبقه بندی نماید.

3-     در ارتباط با واژههای جرم وحجم داستان خلق کند.

نگرش ها :

1-     نسبت به مشاهده مواد در محیط اطراف علاقه مند و کنجکاو شود.

2-     به نظر دیگران توجه نماید.

دانستنی ها برای معلم

جرم و وزن : جرم یک جسم مقدار ماده تشکیل دهنده یک جسم است . یکی از واحدهای جرم کیلوگرم است . ما در زندگی روزمره معمولاً از واحد کیلوگرم برای بیان مقدار موادی که می خریم یا می فروشیم استفاده می کنیم . اما اکثراً به جای کلمه جرم از کلمه وزن استفاده می کنیم . مثلاً می گوییم وزن ما 60 کیلوگرم است ، در حالی که درست آن است بگوییم « جرم » ما 60 کیلوگرم است . زیرا وزن یک ماده ، نیروی جاذبه‌ای است که زمین به آن وارد می کند . وزن و جرم با هم در ارتباط اند ، هر چه جرم جسمی بیشتر باشد نیروی وزن آن هم بیشتر است . وزن ما به محلی که در آن قرار گرفته‌ایم بستگی دارد . مثلاً در قسمت استوای زمین وزن یک جسم کمی کمتر از وزن آن در قطب است . و همچنین با دور شدن از سطح زمین وزن یک جسم کم می شود . اگر یک فضانورد به فضاهای دور دست سفر کند ، ممکن است به جایی برسد که دیگر تقریباً بر او هیچ جاذبه ای وارد نشود ، یعنی در حالت بی وزنی قرار گیرد اما روشن است ، که فضانورد همچنان جرم دارد و ذرات سازنده آن کم یا زیاد نشده اند ، ثابت می ماند ولی وزن آن می تواند تغییر کند .

ماده و حالت های آن :

دانشمنندان هر آنچه را که جهان هستی از آن ساخته شده باشد ماده می نامند . ماده سه حالت دارد : جامد ، مایع و گاز . بدن ما مخلوطی از این سه حالت ماده است . دندان و استخوان ها جامد ، قسمت بیشتر خون مایع و هوای درون ریه گاز است . جامدها نظیر آجر شکل ثابتی دارند . اگر آن ها را از جایی به جای دیگر منتقل کنید ، شکل آن ها تغییر نمی کند اگر چه ممکن است در نتیجه افتادن به زمین بشکنند . مایع ها شکل ثابت ندارند و به شکل ظرفی که در آن ریخته شده اند ، در می آیند هرگاه مایعی درون ظرف نباشد ، به اطراف جاری می شود . گازها از این هم آسان تر پخش می شوند .

    بوی گازی که از اجاق آشپزخانه نشت می کند و به سرعت در همه جا حس می شود ، دلیلی بر انتشار گازها در محیط است . گاز را می توان در فضای بسیار کوچکی متراکم کرد . وقتی هوا را با تلمبه وارد لاستیک دوچرخه خود می کنید ، در حقیقت آن را متراکم می کنید . اما مواد جامد و مایع تراکم پذیر نیستند . مایعات هم تراکم پذیر نیستند یعنی نمی توان آن را فشرده کرد به طوری که جای کمتری بگیرند اغلب اجسام اطراف ما به یک حالت وجود دارند ، مثلاً چوب جامد ، سرکه مایع ، هوا گاز است اما آب را می توان در هر سه حالت مشاهده کرد . یخ ، جامد ، آن چه از شیر آب می ریزد مایع و آن چه از لوله کتری آب جوش خارجی می شود بخار یا گاز است . مواد جامد را می توان ذوب کرد .و به مایع تبدیل کرد ، مواد مایع با تبخیر شدن به گاز تبدیل می شوند .

     رفتار ماده ، تابع چگونگی آرایش و نیز تابع نوع اتم های موجود در آن است . مثلاً الماس یکی از سخت ترین مواد و گرافیت ( مغز مداد ) یکی از نرم ترین آن هاست ، و هر دو از کربن ساخته شده اند . اما آرایش مولکولی آن ها متفاوت است .

     مولکول های جسم جامد به هم چسبیده اندو به سختی قادر به حرکت اند . در بعضی از جامدها که بلور نامیده می شوند . اتم ها به طور منظم کنار هم آرایش یافته اند ، مانند بلور نمک طعام در الماس و در بعضی دیگر از جامدها مانند شیشه و پلاستیک ها اتم ها به طور منظم آرایش نیافته اند . این گونه اجسام را جامدهای بی شکل می‌گویند . دو گروه گازها و مایعات قابلیت جاری شدن دارند به همین دلیل این دو گروه را در هم ادغام می کنند و با عنوان شاره ها یا سیالات از آن ها نام می برند . بعضی از مواد جامد ، طی سالیان دراز آهسته آهسته به جریان می افتند . شیشه و بسیاری از پلاستیک ها از این نوع اند .